سيد مرتضى حسين صدر الافاضل ( مترجم : محمد هاشم )
596
مطلع انوار ( احوال دانشوران شيعه پاكستان و هند ) ( فارسي )
طبيب نيز بود و در محضر مرحوم صاحبزاده سيد مهدى عليخان به سر مىبرد و در مصاحبت وى به مذهب شيعه گراييد ، سپس از رامپور به جاوره رفت و در آنجا به خدمات خود ادامه داد و سرانجام در 13 رمضان 1295 ه ق در جاوره درگذشت و در همان جا به خاك سپرده شد . فرزندى به نام غلام عباس از او باقى ماند . تصانيف او عبارتند از : حاشيهء عينى شرح هداية ؛ رسالهء طنطنه صولت ؛ عشره مبشرة در جواب ده سؤال محمد حسين لاهورى . محمد قاسم بيجاپورى ، هندوشاه 1002 ه ق / 1593 م محمد بن قاسم بن غلامعلى استرآبادى در هند متولد شد و در دكن تعليم و تربيت يافت . او در محضر شيخ محمد مصرى حكيم و ملا احمد تهتهوى و چتربهوج به تحصيل علم پرداخت . مرتضى نظام شاه او را در احمد نگر مورد تفقد قرار داد ، سپس به بيجاپور رفت و جزء خدمتگزاران ابراهيم عادل شاه شد و در سال 988 ه ق در دربار او تاريخ مبسوط هندوستان را تحت عنوان « گلزار ابراهيمى » ( تاريخ نورى ) مشهور به « تاريخ فرشته » نوشت . كتابى ديگر از وى به نام « اختيارات قاسمى » در علم طب است كه هر دو كتاب به زبان فارسى است وى بنا به نوشتهء مولوى عبد الحى شيعه بوده است ، اما از مطالعهء آثار او اين موضوع تأييد نمىشود . محمد على كربلايى 1085 ه ق / 1674 م مولانا محمد على كربلايى فارغ التحصيل عراق و استاد تفسير و حديث و فقه و كلام بود ، وى در حيدرآباد بنا به دستور عبد اللّه قطب شاه ( درگذشته به سال 1083 ه ق ) مضامين قرآن را در ابواب مختلف جمعآورى كرد و در كتاب خود نام استادش محمد بن خاتون عاملى را با احترام ذكر كرده است . اين كتاب به نام « قطب شاهى » است كه آيات و كلام الهى را استخراج كرده است . نسخهء خطى آن ( مكتوب 21 محرم 1084 ه ق ) در كتابخانهء آية اللّه سيّد شهاب الدّين مرعشى در قم موجود است . از لحاظ معجم موضوعى قرآن نسبت به ساير كتب حق تقدم دارد . نظير اين كتاب ( معجم موضوعى ) در شبه قارّهء هند فراهم آمده كه مؤلف آن ناصر بن حسن نجفى ( درگذشته به سال 1118 ه ق ) بوده و نام اين معجم : « الجداول النورانية فى استخراج آيات القرآنية » است و به نام